Kategoria D oznacza, że komisja lekarska uznała mnie za niezdolnego do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. Skoro już zahaczyliśmy o ten temat to sprawdź, kogo mogą powołać do wojska w czasie wojny. Nie zwalnia mnie jednak całkowicie z obowiązków obronnych: w razie mobilizacji lub wojny mogę zostać powołany, zwłaszcza jeśli mam kwalifikacje potrzebne armii. Jeżeli wcześniej nie przechodziłem szkolenia wojskowego, wojsko może skierować mnie do ośrodka zapasowego albo centrum szkolenia na kurs dostosowany do moich umiejętności.
- Kategoria D oznacza niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. Nie jest równoznaczna z kategorią E ani z całkowitym zwolnieniem z obowiązków obronnych.
- W razie mobilizacji lub wojny możliwość powołania zależy od aktualnych przepisów, potrzeb wojska, stanu zdrowia i kwalifikacji danej osoby. Kategoria D sama w sobie nie przesądza ani o powołaniu, ani o przydzielonych zadaniach.
- Komisja lekarska ustala kategorię indywidualnie, uwzględniając badania, dokumentację, nasilenie schorzeń i ich wpływ na sprawność. Sama diagnoza wymieniona w wykazie nie gwarantuje kategorii D.
- Jeśli stan zdrowia istotnie się zmienił, można wystąpić za pośrednictwem właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji o ponowną ocenę. Warto dołączyć aktualne zaświadczenia, wyniki badań i dokumentację leczenia, a także zachować potwierdzenie złożenia wniosku.
- Od orzeczenia można się odwołać w trybie i terminie wskazanym w pouczeniu. Ostateczną kategorię określa wojskowa komisja lekarska, a szczegóły należy sprawdzać w aktualnych przepisach i w WCR.
W polskim systemie obowiązują cztery podstawowe kategorie: A, B, D i E. Kategoria A oznacza zdolność do czynnej służby, B — czasową niezdolność, po której komisja może ponownie ocenić stan zdrowia, a D — niezdolność do służby w czasie pokoju. Z kolei E dotyczy osób trwale i całkowicie niezdolnych do służby, także w razie wojny. D nie wyklucza wszystkich możliwości powołania, natomiast przy kategorii E nie przewiduje się służby wojskowej.
Jak zdrowie wpływa na ocenę zdolności do służby?
Wojskowa komisja lekarska przyznaje kategorię D na podstawie badań i dokumentacji medycznej. Bierze pod uwagę między innymi przewlekłe choroby serca, płuc, kręgosłupa lub układu nerwowego, zaburzenia psychiczne, poważne problemy ze wzrokiem albo słuchem oraz ograniczenia ruchowe. Szczegółowe kryteria określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 466). Jeśli mój stan zdrowia się zmieni, mogę wystąpić o ponowne ustalenie kategorii, przedstawiając aktualne zaświadczenia i wyniki badań.
Najważniejsza różnica między kategoriami B i D polega na tym, że B oznacza czasową niezdolność i możliwość ponownej oceny, a D — niezdolność do służby w czasie pokoju. Jeśli interesuje cię więcej, sprawdź, jakie badania czekają przyszłego żołnierza zawodowego. Kategoria A potwierdza zdolność do służby, zaś E zapewnia najszersze zwolnienie, ponieważ oznacza trwałą i całkowitą niezdolność. Obowiązek obrony państwa co do zasady obejmuje obywateli do końca roku, w którym kończą 60 lat. Z tego powodu sama kategoria D nie gwarantuje, że w każdych okolicznościach wojsko nie będzie mogło się do mnie zwrócić.
| Obszar | Dane i szczegóły | Znaczenie praktyczne |
|---|---|---|
| Znaczenie kategorii D | Niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. | Nie oznacza automatycznie trwałego zwolnienia ze wszystkich obowiązków obronnych ani nie jest równoznaczna z kategorią E. |
| Porównanie kategorii |
A — zdolność do czynnej służby wojskowej; B — czasowa niezdolność; D — niezdolność do służby w czasie pokoju; E — trwała i całkowita niezdolność do służby wojskowej. |
Kategorię ustala wojskowa komisja lekarska na podstawie badania i dokumentacji medycznej. |
| Powołanie w czasie pokoju | Osoba z kategorią D jest niezdolna do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. | Nie należy utożsamiać samej kategorii D z automatycznym zwolnieniem z każdego możliwego obowiązku wynikającego z przepisów. |
| Wojna lub mobilizacja | Możliwość powołania zależy od obowiązujących przepisów, potrzeb Sił Zbrojnych, indywidualnej sytuacji zdrowotnej i rodzaju obowiązku. | Nie można zakładać, że każda osoba z kategorią D zostanie powołana ani że sama kategoria przesądza o przydziale. Szczegóły należy weryfikować w aktualnych przepisach i decyzjach właściwych organów. |
| Kwalifikacje i przydział | Wykształcenie, zawód, uprawnienia oraz stan zdrowia mogą mieć znaczenie przy ocenie przydatności do określonych zadań. | Zakres ewentualnych obowiązków nie wynika wyłącznie z litery kategorii; wymaga indywidualnej oceny i podstawy prawnej. |
| Przykłady — budowa ciała i skóra | Wzrost poniżej 150 cm połączony z zaburzeniami proporcji; słaba budowa ciała ograniczająca sprawność; otyłość III stopnia; przewlekłe choroby skóry lub blizny znacznie szpecące albo upośledzające sprawność; nawrotowa torbiel włosowa po co najmniej 3 operacjach, niepoddająca się leczeniu. | Przykłady nie przesądzają o kategorii. Komisja ocenia rozpoznanie, nasilenie, rokowanie i wpływ schorzenia na sprawność. |
| Przykłady — wzrok i słuch | M.in. ślepota jednego oka, jawny zez, jaskra, przewlekłe choroby oka; niektóre przewlekłe choroby ucha, jednostronna głuchota lub istotne osłabienie słuchu. W wykazie mogą mieć znaczenie także parametry korekcji wzroku, np. szkła sferyczne powyżej ±6,0 D lub cylindryczne powyżej ±3,0 D, zależnie od ostrości wzroku i pozostałych kryteriów. | Sama wada wzroku lub słuchu nie gwarantuje kategorii D — liczą się kryteria określone w przepisach i wyniki badań. |
| Przykłady — układ oddechowy i krążenia | M.in. niektóre postacie astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, umiarkowane choroby śródmiąższowe płuc, choroby mięśnia sercowego i zaburzenia rytmu, choroba niedokrwienna serca, wady serca, nadciśnienie tętnicze II stopnia oraz tętniaki. | Ocenia się m.in. nasilenie objawów, wydolność, powikłania, wyniki badań i odpowiedź na leczenie. |
| Przykłady — układ trawienny i moczowo-płciowy | M.in. przewlekłe choroby żołądka, jelit, wątroby lub trzustki, następstwa operacji, przepukliny i choroba hemoroidalna III–IV stopnia; przewlekłe choroby nerek, kamica z okresowym wydalaniem złogów, nietrzymanie moczu oraz inne wady lub choroby upośledzające funkcję narządu. | Znaczenie ma aktualny stan zdrowia, stopień upośledzenia funkcji i udokumentowany przebieg choroby. |
| Przykłady — układ nerwowy i psychika | M.in. przewlekłe zespoły bólowe z objawami neurologicznymi, następstwa urazów układu nerwowego, padaczka z rzadkimi napadami, utrwalone zaburzenia stresowe pourazowe, zaburzenia afektywne lub osobowości upośledzające zdolności adaptacyjne. | Rozpoznanie powinno być potwierdzone dokumentacją specjalistyczną; komisja ocenia również wpływ objawów na funkcjonowanie. |
| Przykłady — kręgosłup, stawy i kończyny | M.in. skolioza II stopnia, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, przewlekłe choroby stawów, ograniczenia ruchu, zniekształcenia kończyn lub stóp oraz skrócenie kończyny dolnej powyżej 2 cm do 4 cm albo powyżej 4 cm do 6 cm — zależnie od wpływu na sprawność. | Ważne są pomiary, badania obrazowe i opis ograniczeń ruchowych lub funkcjonalnych. |
| Inne przykłady | W wykazie znajdują się również m.in. cukrzyca, choroby tarczycy i innych gruczołów, choroby krwi, układowe choroby tkanki łącznej, gruźlica poza układem oddechowym oraz nowotwory. | Rozpoznanie nie przesądza o wyniku — kwalifikacja zależy od szczegółowych kryteriów medycznych i prawnych. |
| Podstawa oceny medycznej | Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej (Dz.U. 2024 poz. 466) zawiera wykaz schorzeń i kryteriów orzeczniczych. | Ostateczną kategorię ustala komisja, a nie sam lekarz prowadzący ani lista przykładowych chorób. |
| Wniosek o ponowną ocenę | Wniosek o zmianę kategorii można złożyć za pośrednictwem szefa właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji; wskazywana podstawa prawna to art. 64 ust. 6 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. | Przed złożeniem warto sprawdzić aktualny tryb, właściwość organu i wymagane dokumenty w WCR lub w obowiązujących przepisach. |
| Dokumenty do wniosku | Uzasadnienie zmiany, aktualne zaświadczenia lekarskie oraz dokumentacja potwierdzająca nowe okoliczności lub zmianę stanu zdrowia — np. wyniki badań, konsultacje specjalistyczne, wypisy ze szpitala i informacje o leczeniu. | Dokumenty powinny być czytelne, aktualne i powiązane z argumentami wskazanymi we wniosku. Nie ma jednej gwarantowanej listy badań dla wszystkich przypadków. |
| Zakres ponownej oceny | Podstawą wniosku powinna być istotna zmiana stanu zdrowia lub nowe dane medyczne, których nie uwzględniono przy poprzednim orzeczeniu. | Samo niezadowolenie z kategorii, bez nowych informacji medycznych, nie przesądza o ponownej zmianie orzeczenia. |
| Odwołanie | Od orzeczenia można skorzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w przepisach; termin i tryb powinny być wskazane w pouczeniu dołączonym do decyzji. | Należy stosować termin podany w pouczeniu i kierować pismo do organu wskazanego w decyzji. W dalszej kolejności może przysługiwać kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z przepisami. |
| Ważne zastrzeżenie | Wymienione schorzenia i liczby są przykładami kryteriów, a nie automatyczną tabelą przyznawania kategorii. | O wyniku decyduje indywidualne orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej oraz aktualne przepisy prawa. |
Czy osoba z kategorią D może zostać powołana do wojska podczas wojny?
Tak — osobę z kategorią D można powołać w czasie wojny, ale nie oznacza to automatycznego skierowania do wojska. Kategoria ta oznacza niezdolność do czynnej służby w czasie pokoju. Podczas mobilizacji lub konfliktu zbrojnego decyzja może jednak zależeć od potrzeb armii, stanu zdrowia i kwalifikacji danej osoby. Dlatego warto odróżnić „niezdolność w czasie pokoju” od całkowitego zwolnienia z obowiązku obrony.
W Polsce obowiązują cztery podstawowe kategorie: A oznacza zdolność do służby, B — czasową niezdolność, D — niezdolność w czasie pokoju, a E — trwałą i całkowitą niezdolność do służby. Co do zasady kategoria E wyklucza powołanie zarówno w czasie pokoju, jak i wojny. Kategoria D nie daje takiej gwarancji, dlatego w razie braków kadrowych mogą liczyć się konkretne umiejętności, na przykład medyczne, techniczne, transportowe lub informatyczne.
Na liście znajdują się czynniki, które mogą mieć znaczenie przy decyzji o powołaniu osoby z kategorią D:
- potrzeby kadrowe armii,
- aktualny stan zdrowia i przyczyna przyznania kategorii,
- kwalifikacje i umiejętności, na przykład medyczne, techniczne, transportowe lub informatyczne,
- obowiązujące w danym momencie decyzje i przepisy.
Kategoria D a mobilizacja: o powołaniu mogą zdecydować zdrowie i potrzeby armii
Brak wojskowego przeszkolenia sam w sobie nie musi wykluczać powołania osoby z kategorią D. W razie potrzeby może ona trafić do ośrodka zapasowego lub centrum szkolenia, gdzie przejdzie kurs dostosowany do przydzielonych zadań i swoich predyspozycji. Sposób wykorzystania zależy jednak także od przyczyny przyznania kategorii oraz aktualnego stanu zdrowia, ponieważ komisja uznała tę osobę za niezdolną do służby w normalnych warunkach pokojowych.
Warto sprawdzić treść orzeczenia i przechowywać aktualną dokumentację medyczną, zwłaszcza gdy stan zdrowia się zmienił. Ponieważ przepisy określają, kto i w jakich okolicznościach podlega obowiązkom wojskowym, kategorię D należy traktować jako ochronę przed powołaniem w czasie pokoju, a nie bezwarunkowe zwolnienie na wypadek wojny. Podczas mobilizacji znaczenie mają obowiązujące decyzje i potrzeby obronne państwa.
Ciekawostka: kategoria D nie określa konkretnego stanowiska ani zadań — ewentualne powołanie zależałoby od aktualnych przepisów, potrzeb wojska i ponownej oceny stanu zdrowia.
Jakie choroby i schorzenia mogą być podstawą do przyznania kategorii D?
Kategoria D może przysługiwać, jeśli choroba lub trwałe następstwo urazu na tyle ogranicza sprawność fizyczną albo psychiczną, że uniemożliwia służbę w czasie pokoju. Komisja indywidualnie ocenia stan zdrowia, wpływ schorzenia na funkcjonowanie oraz dokumentację medyczną. Dlatego samo rozpoznanie choroby nie przesądza o przyznaniu tej kategorii.
- Choroby serca i układu krążenia – na przykład nawracające zaburzenia rytmu, przewlekła choroba niedokrwienna serca, wady serca, umiarkowane nadciśnienie, tętniaki lub zakrzepica żył głębokich. Komisja ocenia, czy schorzenie ogranicza sprawność organizmu.
- Choroby układu oddechowego – wśród nich przewlekła obturacyjna choroba płuc, astma, śródmiąższowe choroby płuc, rozstrzenie oskrzeli i następstwa gruźlicy. Znaczenie mają między innymi zaburzenia oddychania oraz wydolność płuc.
- Choroby neurologiczne i psychiczne – obejmują między innymi padaczkę z rzadkimi napadami, następstwa urazów układu nerwowego, przewlekłe zespoły bólowe z objawami neurologicznymi, zaburzenia afektywne, PTSD i zaburzenia osobowości. Komisja uwzględnia nasilenie objawów, rokowanie oraz wpływ schorzenia na zdolności adaptacyjne.
- Choroby narządu ruchu i kręgosłupa – przykładowo skolioza, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, przewlekłe choroby stawów, ograniczona ruchomość, nawykowe zwichnięcia i wady stóp. Istotne jest to, czy schorzenie utrudnia chodzenie, chwytanie lub inne czynności ruchowe.
- Choroby wzroku i słuchu – możliwą podstawą są jaskra, przewlekłe choroby oka, zez, brak widzenia obuocznego, znaczna wada wzroku, jednostronna ślepota lub głuchota, a także przewlekłe choroby ucha i osłabienie słuchu.
- Choroby układu pokarmowego, moczowego i hormonalnego – należą do nich przewlekłe choroby jelit, wątroby lub trzustki, powikłana choroba wrzodowa, przewlekła choroba nerek, nietrzymanie moczu, cukrzyca, nadczynność tarczycy oraz niewyrównana niedoczynność tarczycy. Komisja ocenia przebieg choroby i jej wpływ na sprawność.
- Nowotwory i choroby krwi – znaczenie mogą mieć nowotwory złośliwe, guzy zaburzające czynność narządów oraz ciężkie niedokrwistości, małopłytkowość, leukopenia i zaburzenia krzepnięcia, jeśli nie poddają się leczeniu.
- Wady budowy, urazy i inne przewlekłe schorzenia – komisja może uwzględnić znaczne wady lub ubytki kostne, skrócenie kończyny, blizny i choroby skóry ograniczające sprawność, poważne wady uzębienia utrudniające żucie, układowe choroby tkanki łącznej oraz inne przewlekłe zakażenia.
Jak złożyć wniosek o ponowną ocenę kategorii D?
Jeśli mam kategorię D, a mój stan zdrowia wyraźnie się poprawił, mogę wystąpić o ponowną ocenę zdolności do służby wojskowej na podstawie art. 64 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyzny. Kategoria D oznacza niezdolność do służby w czasie pokoju, ale nie zwalnia trwale i całkowicie z obowiązków wojskowych. Ostateczną ocenę wydaje wojskowa komisja lekarska, która bierze pod uwagę aktualny stan zdrowia i dokumentację.
Wniosek składam za pośrednictwem szefa właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji (WCR). Najpierw warto skontaktować się z centrum, aby potwierdzić sposób przyjmowania dokumentów, wymagany formularz i adres. We wniosku podaję swoje dane, datę i kategorię poprzedniego orzeczenia, opisuję zmiany w stanie zdrowia oraz jasno proszę o ponowne ustalenie kategorii zdolności do służby wojskowej.
Do wniosku dołączam przede wszystkim aktualną dokumentację medyczną potwierdzającą poprawę zdrowia od czasu wydania poprzedniego orzeczenia. Mogą to być zaświadczenia od lekarzy specjalistów, wypisy ze szpitala, wyniki badań obrazowych i laboratoryjnych, opisy konsultacji, a także informacje o zakończonym leczeniu lub rehabilitacji. Szczególnie przydatne są wyniki badań z ostatnich 12 miesięcy. Ułożenie dokumentów chronologicznie i dodanie krótkiej listy załączników ułatwia komisji ocenę zmian.
Nowe dowody medyczne mogą zmienić ocenę komisji
W uzasadnieniu opisuję problem zdrowotny, który doprowadził do przyznania kategorii D, przebieg leczenia oraz obecny stan zdrowia. Zamiast ograniczać się do stwierdzenia, że czuję się lepiej, podaję daty, nazwy badań, zalecenia specjalistów i wpływ poprawy na codzienne funkcjonowanie. Jeśli poprzednie orzeczenie uwzględniało kilka schorzeń, odnoszę się do każdego z nich. Ponieważ komisja koncentruje się na nowych zmianach, samo ponowne złożenie wcześniejszej dokumentacji może nie wystarczyć.
Przed wysłaniem sprawdzam, czy podpisałem wniosek, podałem aktualne dane kontaktowe i dołączyłem kopie dokumentacji medycznej. Zachowuję kopię całego zestawu, a dokumenty przekazuję w sposób umożliwiający potwierdzenie ich złożenia. Po przyjęciu wniosku WCR może uwzględnić mnie na dodatkowej liście przekazywanej organom prowadzącym kwalifikację wojskową. Następnie komisja może wezwać mnie na badanie, ocenić stan zdrowia i wydać nowe orzeczenie. Samo złożenie wniosku nie zmienia kategorii ani nie oznacza natychmiastowego powołania do służby.
Jeśli nie zgadzam się z orzeczeniem, mogę skorzystać z drogi odwoławczej. Najpierw kieruję odwołanie do właściwej komisji wyższego stopnia za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie. Termin i sposób złożenia odwołania znajdę w pouczeniu dołączonym do decyzji. Jeśli komisja wyższego stopnia utrzyma rozstrzygnięcie, mogę wnieść skargę do sądu administracyjnego, zgodnie z pouczeniem i obowiązującymi terminami. W piśmie wskazuję, z czym się nie zgadzam, i dołączam dokumenty, których komisja wcześniej nie uwzględniła.
Komisja ustala kategorię na podstawie własnej oceny, a nie samego wniosku. Kategorie A, B, D i E oznaczają różny poziom zdolności: A — zdolność do służby, B — czasową niezdolność, D — niezdolność w czasie pokoju, a E — trwałą i całkowitą niezdolność do służby. Kategoria D nie wyklucza powołania w razie wojny lub mobilizacji, zwłaszcza gdy dana osoba ma kwalifikacje przydatne dla wojska. Dlatego przygotowuję jasne uzasadnienie i komplet aktualnych dowodów medycznych.
Wskazówka: zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku i kopie wszystkich załączników — przydadzą się, jeśli trzeba będzie uzupełnić dokumentację lub odwołać się od orzeczenia.
Źródła:
- https://forsal.pl/kraj/aktualnosci/artykuly/9885231,kategoria-d-nie-chroni-przed-powolaniem-do-wojska.html
- https://www.wnp.pl/bezpieczenstwo/wojsko-wezwie-tysiace-osob-kategoria-d-nie-zwalnia-z-obowiazku,1097045.html
- https://www.wnp.pl/bezpieczenstwo/tysiace-osob-z-wezwaniami-od-wojska-kategoria-d-nie-pomoze,983014.html
- https://wiadomosci.onet.pl/kraj/masz-kategorie-d-wojsko-i-tak-moze-cie-wezwac/14s2y55
- https://polskieradio24.pl/artykul/3578017,wojsko-wezwie-tysiace-osob-kategoria-d-nie-uchroni-przed-sluzba
- https://specbrands.pl/kategorie-wojskowe-w-polsce-jak-jedna-literka-moze-zmienic-twoja-przyszlosc
- https://www.pulshr.pl/kadry-w-administracji/wezwania-do-wojska-dla-tysiecy-osob-nawet-kategoria-d-nie-pomoze,121689.html
FAQ - Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza kategoria D w wojsku?Kategoria D oznacza niezdolność do czynnej służby wojskowej w czasie pokoju. Nie jest jednak równoznaczna z trwałym zwolnieniem ze wszystkich obowiązków obronnych — taką kategorią jest E, która oznacza trwałą i całkowitą niezdolność do służby.
Czy osoba z kategorią D może zostać powołana podczas wojny lub mobilizacji?Możliwość powołania zależy od aktualnych przepisów, potrzeb wojska, stanu zdrowia i indywidualnej sytuacji. Kategoria D sama w sobie nie oznacza, że każda osoba zostanie powołana ani że zostanie przydzielona do konkretnego zadania.
Jakie schorzenia mogą być podstawą do przyznania kategorii D?Podstawą mogą być między innymi poważne lub przewlekłe choroby serca, płuc, układu nerwowego, narządu ruchu, wzroku lub słuchu, a także niektóre zaburzenia psychiczne, choroby nowotworowe i schorzenia innych narządów. O kategorii decyduje wojskowa komisja lekarska, która ocenia nasilenie choroby, jej wpływ na sprawność oraz dokumentację medyczną — samo rozpoznanie nie przesądza o wyniku.
Czym różnią się kategorie A, B, D i E?Kategoria A oznacza zdolność do czynnej służby, B — czasową niezdolność i możliwość ponownej oceny, D — niezdolność do służby w czasie pokoju, a E — trwałą i całkowitą niezdolność do służby wojskowej.
Jak można wystąpić o ponowną ocenę kategorii D?Wniosek o ponowną ocenę należy złożyć za pośrednictwem właściwego Wojskowego Centrum Rekrutacji, dołączając aktualne dokumenty medyczne potwierdzające zmianę stanu zdrowia. Komisja może wezwać na badanie i wydać nowe orzeczenie; samo złożenie wniosku nie zmienia kategorii. Warto sprawdzić w WCR aktualny tryb postępowania i wymagane dokumenty.
